Na naszych profilach dużo mówimy o ADHD – o tym, jak wpływa na codzienność, relacje, pracę, emocje. Regularnie dostajemy też pytania o inne neurotypy, zwłaszcza o autyzm, który bardzo często współwystępuje z ADHD.
Dlatego dziś bierzemy na tapet spektrum autyzmu: nie jako medyczną etykietę, lecz jako sposób bycia, przeżywania świata, posiadania własnej logiki i potrzeb.

Chcemy Cię zaprosić do spojrzenia na autyzm nie jak na „zaburzenie”, ale jak na neuroróżnorodność.

Czym jest spektrum?

ASD obejmuje całe spektrum doświadczeń. To inny sposób funkcjonowania układu nerwowego. Osoba ze spektrum odbiera i przetwarza świat intensywniej albo inaczej – dźwięki, emocje, relacje, strukturę dnia, rytmy społeczne. To znaczy, że każda osoba jest inna, ma inne mocne strony, wyzwania i potrzeby.

To nie jest „choroba”, którą trzeba wyleczyć, ani „brak empatii” czy „niezaradność” – te stereotypy wyrządzają ogromną krzywdę.

Wyobraź sobie, że:

• mózg osoby w spektrum filtruje bodźce w odmienny sposób
  • wchodzisz do sklepu, a wszystkie dźwięki – brzęk kas, rozmowy, klimatyzacja, łączą się w jeden wielki hałas, którego nie możesz wyciszyć,
  • rozmowa z kimś, kto mówi szybko i skacze po wątkach, jest jak oglądanie filmu na przewijaniu x3,
  • Wyjście do galerii handlowej może być ogromnym wyzwaniem. Dla osoby neurotypowej to po prostu „tłum i muzyka”. Dla osoby autystycznej – lawina bodźców: neonowe światła, zapach perfumerii, dźwięki odbijające się od ścian -> po takim wypadzie potrzebują ciszy, spokoju, czasem kompletnego odcięcia się na godzinę czy dwie.
• trudności w reagowaniu na zmiany 
  • ktoś nagle zmienia plany, a Twoje ciało reaguje tak, jakby zaraz miało wydarzyć się coś złego,
• często występują specyficzne zainteresowania, rutyny i potrzeba przewidywalności 
  • potrafisz godzinami zgłębiać temat, który kochasz, i czuć pasję tak głęboką, że mogłabyś z niej napędzać elektrownię.
• relacje i emocje są przeżywane autentycznie, często intensywnie i głęboko
• potrzeba przewidywalności i struktury 
  • Niespodzianki? Super, ale najlepiej zaplanowane.
    Zmiana planów? Okej, ale potrzebna jest informacja, czas i wyjaśnienie.
• inaczej przebiega komunikacja społeczna
  • sarkazm? to trudne, aby zrozumieć
  • Ktoś neurotypowy może powiedzieć: „Może byś tak posprzątał biurko…” – co naprawdę znaczy: posprzątaj teraz, bo mnie denerwuje bałagan. Osoba autystyczna zrozumie to literalnie jako luźną sugestię, której można, ale nie trzeba brać pod uwagę.

Jak się komunikować i jak pracować?

Twoja relacja z osobą w spektrum, mogą być naprawdę satysfakcjonująca, jeśli zadbasz o kilka kluczowych zasad!

Jasność i konkret

• komunikaty bez niedopowiedzeń
• precyzyjne polecenia zamiast ogólników
• unikanie ironii i „czytania między wierszami”

Zamiast: „Możesz być trochę spokojniejszy?” -> Lepiej: „Potrzebuję ciszy przez najbliższe 10 minut.”

Przewidywalność

• uprzedzanie o zmianach
• podawanie kontekstu i struktury
• plan dnia lub plan sesji pomaga się przygotować

Regulacja bodźców

• możliwość przerwy
• słuchawki wygłuszające, przyciemnione światło, spokojna przestrzeń
• zrozumienie, że stimming nie jest „złym zachowaniem”

Akceptacja różnic w komunikacji

• danie czasu na odpowiedź
• szacunek do alternatywnych form komunikacji (notatki, komunikatory)
• niezakładanie, że brak kontaktu wzrokowego = brak zaangażowania

Współpraca, nie naprawianie

• osoba autystyczna nie potrzebuje „korygowania”, tylko zrozumienia
• ważne jest wspólne szukanie strategii, a nie oczekiwanie „dopasowania się”

Spektrum i ADHD – dlaczego tak często występują razem?

Oba neurotypy dotyczą tego, jak mózg przetwarza bodźce i reguluje uwagę, emocje oraz energię.
Współwystępowanie (tzw. AuDHD) jest bardzo częste i często prowadzi do nietypowego, zmiennego profilu funkcjonowania:

• intensywne zainteresowania + duża impulsywność
• przestymulowanie sensoryczne + szybkie myślenie
• trudność w organizacji + potrzeba struktury
• silne emocje + trudność w ich regulacji

Zrozumienie obu neurotypów jednocześnie jest kluczem do realnego wsparcia.

Dlaczego w ogóle o tym mówimy?

Bo wiedza zmniejsza lęk.
Zrozumienie zmniejsza samotność.
Akceptacja zmniejsza cierpienie.

A osoby w spektrum autyzmu – zarówno te, które mówią o tym otwarcie, jak i te, które wciąż boją się etykiety – zasługują na to, by być widziane i słyszane bez oceniania.

Autyzm nie jest czymś, co trzeba naprawić.
To jest coś, co trzeba zrozumieć.